Tweede dag in Telek, donderdag 29 augustus
De normale weg naar Telek is afgesloten i.v.m. reparatiewerkzaamheden. Wat nu? Dan nemen we de eerstvolgende onverharde weg maar in de veronderstelling dat die ook – al is het misschien met een omweg – naar Telek zal voeren. Gelukkig klopt dat en komen we ook geen tegenliggers tegen, want het pad is te smal om elkaar te passeren.
Bij aankomst in Telek worden we enthousiast begroet door zowel de organisatoren van het kinderkamp als de kinderen.
Na het bijbelverhaal en zingen worden er knutselwerkjes gedaan door de drie groepen. Vandaag helpen Jurjen en Ruth ook mee, en dat is handig om o.a. namen van kleuters op de knutsels te schrijven. Jurjen en Ruth wonen in Hongarije en doen veel doen voor het kindertehuis “De Barmhartige Samaritaan”).

‘s Middags maken en versieren de kleuters een hoed en de grotere kinderen maken/versieren een kaart. De kinderen die kunnen schrijven, zetten ook een tekst op de kaart. Op deze manier kunnen ook Roma-kinderen een bijbelse boodschap uitdragen.
Het is vandaag de laatste dag van onze aanwezigheid bij de Roma-kinderbijbelweek. We geven David en Esther (die meestal ook aanwezig waren bij het kinderkamp) een gepast cadeautje en uiteraard stroopwafels. Daar houden ze wel van. Dan gaan we nog een uurtje aandacht geven aan de kinderen in het meisjesweeshuis om vervolgens weer te gaan denken aan koffers pakken, want morgen is het tijd om ons kamp in Oekraïne op te breken.

Terug naar Boedapest, vrijdag 30 augustus
Bálogh Sándor komt ons tijdens het ontbijt persoonlijk bedanken voor de bijdrage die wij hebben kunnen leveren aan de kampen voor de kinderen van de gemeentes waar hij voorganger is. David vertaalt het voor ons, alsmede het dankwoord dat Jan Willem tot Sándor richt. En David heeft een plezierige mededeling: hij wil meegaan om ons sneller over de grens te helpen naar Hongarije.
Vol goede moed gaan we op weg (kun je een weg met zoveel kuilen en gaten eigenlijk wel een weg noemen?) Om even later stil te staan omdat een vrachtauto zich vastgereden heeft in een bovengrondse leiding. Het oponthoud valt mee en een minuut of tien later kunnen we weer verder.
Het volgende oponthoud is bij een klein stationnetje. Een spoorwegbeambte heeft de spoorbomen naar beneden gedraaid omdat er een trein in aantocht is. De trein stopt midden op de spoorwegovergang (de halve spoorbomen zitten naar beneden) en als de passagiers uit de trein gesprongen zijn, sjoekt de trein weer verder en worden de bomen omhoog gedraaid. We vervolgen onze weg naar de grens. David parkeert zijn auto net voor de grens en stapt bij ons in de bus. Er staat een lange rij wachtende auto’s ….. Dan zegt David tegen onze onovertroffen chauffeur Jan Willem dat hij de rij wachtende auto’s mag inhalen en gewoon mag doorrijden naar de grenspost. Daarbij de vermoeid ogende chauffeurs en verveeld kijkende passagiers achter ons te laten. Bij de grenspost zwaait David met zijn magische groene paspoort en direct komen de douaniers onze paspoorten en papieren controleren. En dan zijn we de Oekraïense grens al gepasseerd. Bij de Hongaarse grens laat David weer zijn groene diplomatenpaspoort zien, en we moeten op de rijbaan van het tegemoetkomend verkeer doorrijden naar de volgende controlepost (er komt op dat moment niemand vanuit Hongarije naar Oekraïne). Na het passeren van de laatste grenspost zijn we in Hongarije en daarmee ook weer in de EU. David gaat met de benenwagen terug de grens over naar zijn auto. Maar het meerijden van hem heeft ons minstens 2 uur wachten bespaard!

Onderweg naar Boedapest stoppen we om het lunchpakketje te nuttigen dat we meegekregen hebben vanuit het guesthouse. We komen dankzij het diplomatenpaspoort vroeger aan bij ons hotel in Boedapest dan we gepland hadden, en omdat we moeten wachten tot de bus opgehaald wordt door het verhuurbedrijf, gaan we eerst een hapje eten in een leuk restaurantje. Het eten ziet er mooi uit, het smaakt goed, en wat ook niet onbelangrijk is, het is niet duur.

Terug naar Nederland 30 augustus
Zaterdag om 04.00 uur moeten we klaar staan voor de transfer naar de luchthaven. Na een voorspoedige vlucht landen we om ongeveer half negen in Eindhoven, waar al een paar ophalers op ons staan te wachten. We drinken gezamenlijk een kopje koffie in Eben-Haëzer, we danken God dat we veilig teruggekomen zijn en we bidden Hem of hij het werk onder de Roma wil zegenen. Wil(t) u/jij met ons meebidden voor deze mensen?

Het belooft weer een zonnige dag te worden en net als de dagen ervoor iets boven de 30 graden. Ons reisdoel  voor vandaag is Telek, het tweede zigeunerkamp. Telek ondersteunen we als kerkelijke gemeente door financieel bij te dragen aan het onderwijs aan de kleuters (Dit geldt overigens ook voor Kisdobrony).
Op weg naar Telek komen we langs Kisdobrony waar we gisteren en eergisteren waren. Telek ligt ca 5 kilometer verderop. Een aantal kinderen uit Kisdobrony loopt of fietst richting Telek en ze zwaaien enthousiast naar ons. Blijkbaar vonden ze het in Kisdobrony zo gezellig dat ze nog wel dagje met de Hollanders willen meemaken.

Diverse activiteiten
In de dit jaar nieuw gebouwde kerkzaal stromen de kinderen binnen tot er bijna 100 zijn. Alle stoeltjes uit beide klassen zijn nodig om iedereen  een plekje te geven. Juf Ildiko vertelt het bijbelverhaal  (ze is de vrouw van Balogh Sándor, de voorganger van Kisdobrony en Telek, die vorig jaar in onze kerk was en een toespraakje heeft gehouden).
Na het zingen en bidden worden er weer drie groepen gemaakt. Gelukkig maken de juffen van de school de indeling, want wij kunnen de leeftijd van deze kinderen niet inschatten. De kleuters beginnen met een kleurplaat, de middelste groep met het maken van een ketting van rietjes en de grotere kinderen maken een armbandje met verschillende kralen.  Ook vandaag leert onze goochelmeester de grootste kinderen een goocheltruc.  We merken wel bij alle groepen dat de motoriek niet sterk ontwikkeld is, maar het enthousiasme van de kinderen maakt dat wel weer goed.
Jurian gaat voetballen met  de grote jongens en ook voor de andere kinderen zijn er diverse activiteiten zoals zingen, dansjes, knutselen, vingerverven, stoepkrijten etc. zodat het al gauw  vijf uur is en we alles weer opruimen en naar ons weeshuis gaan. Na het diner wordt er ontspanning gezocht in het maken van schitterende creaties met de overgebleven kraaltjes.

Dinsdag begonnen we met een zonnig humeur, koffie en ontbijt. Ook vandaag gingen we net als maandag naar Kisdobrony. Nadat we één dag in een complete chaos een programma voor elkaar hadden gekregen, ging dat vandaag een stuk makkelijker. Vandaag wisten we wat er van ons verwacht werd en konden we van tevoren een programma in elkaar draaien.
’s Ochtends was er weer evangelisatie en in de middag draaiden wij het ontspanningsprogramma. Bij de evangelisatie regelden wij de knutsels. Deze dag was niet de chaos die het was de dag ervoor. Iedereen had zijn plekje ingenomen en wist wat te doen. Alleen het begin van de onderdelen was nog een beetje zoeken, maar als het dan eenmaal liep hadden we iets wat op rust leek. In de middag hebben we de ‘Blijde-boodschap-bandjes’ uitgedeeld. De jongens hebben een goocheltruc geleerd en de meiden waren druk bezig met kettingen. De oudere meiden hadden een les over Noord-Korea van Esther. Aan het eind van de middag hebben we uitgebreid afscheid genomen met allemaal  knuffels van de kinderen omdat we de volgende dag naar Telek zouden gaan.  Het afscheid nemen was minder leuk maar we kunnen wel terugblikken op twee hele mooie dagen!

Weeshuis
In de avond waren we voor het eerst in het meisjestehuis (We verblijven als groep in het weeshuis/meisjestehuis). Hier deden we verschillende dansjes, hebben we gezongen en deed Jan-Willem een aantal trucs. Één van de meiden kwam aanzetten met een kleurplaat van een papegaai en wilde de rest van de tijd papegaaitje-leef-je-nog doen. Ook werden er haren gevlochten door iemand van het huis en maakten we op andere manieren contact. De meiden hadden samen met ons een geweldige en gezellige avond.

Op deze mooie maandagmorgen begonnen wij de dag met een lekker ontbijt. Wat bijzonder was, was dat er donkerbruin brood aanwezig was. Dit is voor veel Hongaren en Oekraïners een luxe en na de eerste dagen wit brood, was het dat voor ons ook. Na dit ontbijt hebben we als groep kort bij elkaar gezeten en de gebeurtenissen van de vorige dag nog eens besproken. Dit omdat dit toch een behoorlijk indruk op ons had gemaakt.

Zingen
Vervolgens gingen we per bus naar Kisdobrony, één van de Romakampen in deze regio. Toen wij aankwamen werden we overspoeld door een meute van enthousiaste kinderen. Graag werden zij door ons opgetild en rondgezwaaid en deden zij handje klap met volle overtuiging. Het programma van deze dag begon met een Bijbelverhaal dat verteld werd door één van de onderwijzeressen. Op een pakkende en tastbare manier, met leuke platen en voorbeelden, vertelde zij over het verhaal van Jezus en Zacheüs. Inmiddels waren meerdere kinderen bij ons op schoot beland en zaten zij aandachtig naar dit verhaal te luisteren.  Na het verhaal zijn wij erachter gekomen hoe ontzettend goed deze kinderen kunnen zingen. Met overtuiging en uit volle borst zingen zij de voorgespeelde liederen mee. Daarna kregen wij de mogelijkheid om ons ingestudeerde lied in het Hongaars voor hen te zingen met de intentie om de kinderen dit lied ook aan te leren. Echter vielen de kinderen in de eerste regel al in en overtroffen ons in het zingen.

Spelletjes en meer
Hierna werd de groep kinderen gesplitst in drie groepen en konden zij de knutselwerkjes maken. De jonge groep kinderen mocht de Nederlandse kleurplaten kleuren. De middelste groep maakte een slinger van papier en de grote groep ging bezig met handen op een stokje. Hierna kregen zij een snack, bestaande uit koekjes en een bekertje drinken. Daarna werd er uitgebreid afscheid genomen om vervolgens na twee uur pauze weer terug te komen. In deze twee uur keerden wij terug naar ons verblijf om daar te lunchen en uit te rusten. Het laatste was na een drukke morgen hard nodig.
’s Middags hebben we met de kinderen gedanst. Hierbij kregen wij de eer om hen de Kabouter Plopdans te leren. Na enige schroom bij de kinderen, deden ze uiteindelijk fantastisch mee! Verder hebben we deze middag met de kinderen buiten gespeeld en spellen gedaan. De meiden werden opgemaakt, nagels gelakt en de haren werden gedaan. De jongere kinderen kregen een knutselwerkje en werden geschminkt. Dit alles werd gedaan onder de Nederlandse vlag, afgebeeld op ieders wang. Aan het eind van de middag gaf onze goochelmeester Jan Willem een magic show voor de kinderen. Dit was kort gezegd: onverklaarbaar en erg leuk.

We begonnen de dag met een ontbijt van bruin brood en worsten. Dit kwam onze verstoppingen ten goede. Na het ontbijt stapten we in het busje om naar de Romakerk in Kisdobrony te gaan. Aan het eind van de dienst hebben we psalm 42 en het lied ‘Wat de toekomst brengen moge’ gezongen. Balogh Sándor heeft een preek gehouden over de verschijning van de Heere Jezus aan de discipelen, uit Markus 16. De kern was dat de discipelen te veel naar de omstandigheden keken in de wereld om hen heen: hun Meester was aan het kruis gestorven. Ze dachten echter niet meer aan Jezus’ opdracht: verkondig het Evangelie aan alle volken. De toepassing van de preek was dat wij ons ook vaak laten leiden door alles wat de media ons te bieden en te zeggen heeft. Hierdoor vergeten wij ook om Jezus’ opdracht in praktijk te brengen. Bij de dienst waren vooral vrouwen en kinderen aanwezig. Het was fijn om alvast een beetje kennis te maken met de kinderen omdat we maandag dit kamp hopen te bezoeken.
Na de dienst gingen we huiswaarts voor de lunch. We kregen schnitzel met soep en komkommersalade. ’s Middags was het plan om naar de Reformatuskerk in de buurt te gaan. Bij de lunch hoorden we echter van David dat er een kerkdienst was in een Romakamp van 5000 mensen. Omdat deze dienst pas om 17:30 uur begon, hadden we ’s middags vrije tijd waarin we hebben geoefend met schminken en haren vlechten.

Romadienst
Toen we bij het grote Romakamp aankwamen, schrokken we van wat we zagen. Het kwam ongeveer overeen met een sloppenwijk. De huisjes waren erg vervallen, met gaten in het dak. Er hing een sterke urinegeur en er waren veel kinderen die naakt rondliepen. Veel van de kinderen hadden hongerbuikjes. Ook waren er gehandicapte kinderen bij die zich kruipend moesten voortbewegen. De kinderen vonden het interessant dat wij er waren. Ze zochten vanaf het eerste moment (lichamelijk) contact met ons en waren erg aanhankelijk. Het gaf ons een dubbel gevoel dat we hen niet meer dan onze liefde konden bieden. Toch was dit iets wat zij juist erg nodig hadden. We wisten dat hun leefsituatie niet opgelost kon worden. Daarom had het zien van dit Romakamp veel impact op ons. We bleken uiteindelijk in het verkeerde kamp te zijn aangekomen, omdat hier geen dienst gehouden werd. We zijn toen doorgegaan naar een volgend kamp. Hier waren de omstandigheden iets beter, maar alsnog leefde men in bizarre omstandigheden. Al snel vonden we de dominee met een ouderling en een schoolmeester. Zij straalden veel liefde uit naar de kinderen. Direct werd er een bank en stoel voor ons neergezet. Dit terwijl de Roma zelf op het zand zaten. We hebben het laatste deel van de dienst meegemaakt en een lied voor de mensen gezongen. Er werd door de dominee specifiek voor mensen uit het kamp gebeden. Jan Willem heeft kort een toespraak gehouden. Hij besloot met: ‘Misschien zien we jullie in de toekomst en anders in het eeuwige leven.’
Daarna hebben we de kinderen veel persoonlijke aandacht kunnen geven. We kwamen ’s avonds om 21:00 uur thuis en hebben toen de avondmaaltijd gebruikt. Na de pizza hadden we onze buik vol van alle indrukken en daarmee was de dag ten einde. Morgen (maandag) hopen we opnieuw naar Kisdobrony te gaan om de vakantiebijbelweek te starten. 

Na een zeer voorspoedige reis op vrijdag 23 augustus zijn we veilig in Oekraïne aangekomen.

Zaterdag 24 augustus zijn we een dagje uit geweest. Eerst hebben we een kasteel bezocht in Múnkacs ( foto bovenaan de pagina: uitzicht vanaf het kasteel op Múnkacs).
David en Esther  waren bij ons en David wist enorm veel te vertellen over de geschiedenis van dit deel van Oekraïne. Het is om de haverklap onderdeel van een ander land. De afgelopen 100 jaar is het onderdeel geweest van Hongarije, Roemenië, Slowakije, Sovjet Unie en nu van Oekraïne. Er zijn mensen die in 4 verschillende landen hebben gewoond zonder ook maar 1x te zijn verhuisd.

Oezjhorod
Daarna zijn we naar de provinciehoofdstad Oezjhorod geweest. Dit was duidelijk een echt grote stad. Het ligt aan de grens met Slowakije. Hier hebben we o.a. een openlucht museum bezocht. In Nederlandse begrippen een kruising tussen het openlucht museum in Arnhem en Orvelte. In het centrum van de stad hebben we de buitenkant van een voormalige synagoge gezien, die momenteel gebruikt wordt als concertzaal.
Op de terugweg moesten we tussen een kudde koeien door laveren die op weg waren naar huis. Dit deden ze via de provinciale weg geheel in eigen tempo…